Coraz częstsze są wizyty dzików w pobliżu zabudowy mieszkaniowej, na terenach zielonych, w ogrodach i w sąsiedztwie dróg. Problem ten występuje w wielu polskich miastach, również w Rybniku. Obecność dzikich zwierząt w przestrzeni miejskiej może wynikać m.in. z sąsiedztwa terenów leśnych i rolnych, rozwoju zabudowy mieszkaniowej oraz łatwego dostępu do pożywienia.
Szczególne znaczenie ma odpowiedzialne postępowanie mieszkańców, w tym niedokarmianie dzikich zwierząt, właściwe zabezpieczanie odpadów i nieruchomości. Ważne jest również przekazywanie służbom informacji o miejscach regularnego pojawiania się dzików i sytuacjach, w których zwierzęta mogą stwarzać zagrożenie.
Dlaczego dziki pojawiają się w mieście?
Dziki przystosowują się do różnych warunków środowiskowych i potrafią korzystać z pożywienia dostępnego na terenach zurbanizowanych. Przyciągać je mogą przede wszystkim:
- bliskość lasów, pól uprawnych, łąk i nieużytków,
- resztki żywności pozostawiane w miejscach ogólnodostępnych,
- niezabezpieczone pojemniki na odpady komunalne i kompostowniki,
- opadłe owoce oraz inne łatwo dostępne źródła pożywienia,
- celowe dokarmianie dzikich zwierząt przez ludzi.
Dostępność pokarmu może powodować, że dziki coraz częściej odwiedzają te same miejsca, w tym tereny zabudowane. Przyzwyczajanie zwierząt do obecności człowieka nie jest korzystne ani dla mieszkańców, ani dla samych zwierząt. Może prowadzić do ograniczenia naturalnego dystansu dzików wobec ludzi i zwiększać ryzyko niebezpiecznych sytuacji.
Jakie zagrożenia mogą stwarzać dziki?
Dziki są dzikimi zwierzętami, których zachowanie może być trudne do przewidzenia, szczególnie w sytuacji stresu, zaskoczenia, zablokowania drogi ucieczki lub obecności młodych osobników. W takich okolicznościach zwierzę może zareagować gwałtownie i zaatakować.
Obecność dzików w pobliżu zabudowy może również powodować:
- zagrożenie dla pieszych i uczestników ruchu drogowego,
- uszkodzenia trawników, ogrodów, upraw i ogrodzeń,
- rozkopywanie terenów zielonych w poszukiwaniu pokarmu,
- rozrzucanie odpadów i zanieczyszczanie terenu,
- utrudnienia w korzystaniu z placów zabaw, terenów rekreacyjnych i innych przestrzeni publicznych.
Należy pamiętać, że nawet zwierzę, które początkowo nie wykazuje agresji, może gwałtownie zareagować na próbę zbliżenia się, przepędzenia lub odcięcia mu drogi ucieczki.
Postępowanie w kontakcie z dzikami
W przypadku spotkania z dzikiem należy zachować spokój i nie podejmować działań, które mogłyby sprowokować zwierzę. W szczególności należy:
- zachować bezpieczną odległość i nie podchodzić do dzika w celu zrobienia zdjęcia lub nagrania,
- nie dotykać zwierzęcia, nie próbować go łapać ani samodzielnie przepędzać z bliskiej odległości,
- nie wykonywać gwałtownych ruchów, nie krzyczeć i nie drażnić zwierzęcia,
- spokojnie wycofać się, pozostawiając dzikowi możliwość oddalenia się,
- nie zaganiać zwierzęcia w narożnik ani nie blokować mu drogi ucieczki,
- nie zbliżać się do młodych osobników, ponieważ locha może bronić potomstwa,
- nie szczuć dzika psem i prowadzić psa na smyczy w miejscach, w których może dojść do spotkania z dzikimi zwierzętami,
- szczególnie po zmroku unikać zarośli oraz łąk położonych poza obszarem zabudowanym, gdzie widoczność jest ograniczona, a spotkanie z dzikiem może być trudniejsze do przewidzenia,
- nie pozostawiać dzieci bez opieki w rejonach, w których pojawiają się dziki; małe dzieci powinny zawsze przebywać pod opieką osoby dorosłej.
Dzik, który sprawia wrażenie oswojonego, nadal pozostaje dzikim i potencjalnie niebezpiecznym zwierzęciem. Nie wolno do niego podchodzić, głaskać go, karmić ani prowokować. Przyzwyczajenie zwierzęcia do obecności ludzi nie oznacza, że można bezpiecznie się do niego zbliżyć.
Jeżeli dzik znajduje się na terenie posesji, należy unikać prób samodzielnego wypędzania go, szczególnie gdy zwierzę jest osaczone lub zachowuje się nietypowo. Należy zachować bezpieczny dystans i powiadomić właściwe służby.
W przypadku agresywnego zachowania zwierzęcia, próby ataku lub bezpośredniego zagrożenia życia albo zdrowia należy schronić się w bezpiecznym miejscu i zadzwonić pod numer alarmowy 112.
Działania prewencyjne i zabezpieczanie nieruchomości
Ograniczanie obecności dzików w pobliżu zabudowy wymaga zarówno działań podejmowanych przez właściwe służby i podmioty, jak i odpowiedzialnego postępowania właścicieli oraz użytkowników nieruchomości.
W celu ograniczenia dostępu dzikich zwierząt do posesji i źródeł pożywienia zaleca się w szczególności:
- Zabezpieczanie nieruchomości – stosowanie odpowiednich ogrodzeń i innych zabezpieczeń mechanicznych, a w uzasadnionych przypadkach także ogrodzeń elektrycznych, tzw. pastuchów elektrycznych, zgodnie z obowiązującymi przepisami i zasadami bezpieczeństwa,
- Stosowanie środków odstraszających – korzystanie z dopuszczonych środków zapachowych, świetlnych lub dźwiękowych, dobranych do miejsca i charakteru zagrożenia,
- Zabezpieczanie odpadów – przechowywanie odpadów komunalnych w zamkniętych pojemnikach, właściwe zabezpieczanie kompostowników oraz niedopuszczanie do ich rozgrzebywania przez zwierzęta,
- Usuwanie źródeł pożywienia – niezostawianie resztek żywności na zewnątrz, usuwanie opadłych owoców oraz utrzymywanie porządku na terenie posesji,
- Odpowiednie utrzymywanie terenów zielonych i rolnych – podejmowanie zabiegów porządkowych, pielęgnacyjnych i agrotechnicznych, stosownie do charakteru terenu, które mogą ograniczać dostępność pokarmu dla dzikich zwierząt.
Nie należy dokarmiać dzików ani pozostawiać pożywienia w miejscach, w których mogą mieć do niego łatwy dostęp. Dotyczy to również wyrzucania resztek żywności poza pojemnikami na odpady i pozostawiania ich na terenach zielonych.
Należy zgłaszać służbom komunalnym wszystkie przypadki nielegalnego wyrzucania odpadów, w tym podrzucania odpadów komunalnych do koszy na śmieci zlokalizowanych na przystankach autobusowych oraz w innych miejscach nieprzeznaczonych do ich gromadzenia. Nieprawidłowe gospodarowanie odpadami może przyciągać zwierzęta i sprzyjać ich częstszemu pojawianiu się w sąsiedztwie zabudowy.
Odpowiednie zabezpieczenie nieruchomości jest ważnym elementem zapobiegania szkodom i poprawy bezpieczeństwa mieszkańców.
Zgodnie z art. 61 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane właściciel lub zarządca obiektu budowlanego ma obowiązki związane z jego utrzymaniem i bezpiecznym użytkowaniem. Z kolei § 41 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. stanowi, że ogrodzenie nie może stwarzać zagrożenia dla bezpieczeństwa ludzi i zwierząt.
Gdzie zgłaszać obecność dzików?
Informacje o miejscach pojawiania się dzików, zwłaszcza w pobliżu zabudowy mieszkaniowej, placówek oświatowych, terenów rekreacyjnych i dróg, należy przekazywać właściwym służbom.
Powiatowe Centrum Zarządzania Kryzysowego w Rybniku
- telefon: 32 42 10 000.
Straż Miejska w Rybniku
- telefon: 986;
- telefon: 32 42 27 254.
Numer alarmowy 112
Numer alarmowy należy wykorzystywać w przypadku bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia, np. gdy zwierzę zachowuje się agresywnie, atakuje ludzi lub stwarza bezpośrednie zagrożenie w miejscu publicznym.
Zgłaszając zdarzenie, należy podać:
- dokładną lokalizację zdarzenia, np. nazwę ulicy, numer posesji lub charakterystyczny punkt,
- datę i przybliżoną godzinę zdarzenia,
- liczbę zaobserwowanych zwierząt,
- opis ich zachowania,
- informację czy dziki znajdują się w pobliżu ludzi, budynku użyteczności publicznej, zakładu pracy, ruchliwej drogi lub innego obiektu, w którego sąsiedztwie mogą stwarzać zagrożenie.
Jeżeli dziki pojawiają się regularnie w tym samym miejscu, warto przekazać informację o częstotliwości takich zdarzeń. Ułatwia to analizę zgłoszeń i ocenę charakteru problemu.
Co zrobić w przypadku znalezienia martwego dzika?
W przypadku znalezienia martwego dzika nie należy dotykać zwierzęcia, przemieszczać go ani dopuszczać do niego innych osób i zwierząt domowych. Należy powiadomić Powiatowe Centrum Zarządzania Kryzysowego lub Straż Miejską, przekazując dokładną lokalizację znaleziska.
W przypadku znalezienia kilku martwych dzików lub podejrzenia choroby zakaźnej należy również powiadomić właściwe służby weterynaryjne. Zgłoszenie umożliwia ocenę sytuacji i podjęcie działań przez podmioty właściwe w danym przypadku.
Odszkodowania za szkody wyrządzone przez dziki
Zasady odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne określa ustawa z dnia 13 października 1995 r. – Prawo łowieckie, w szczególności art. 46 i następne.
Zgodnie z art. 46 ust. 1 tej ustawy dzierżawca lub zarządca obwodu łowieckiego jest obowiązany do wynagradzania szkód wyrządzonych:
- w uprawach i płodach rolnych przez dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny,
- przy wykonywaniu polowania.
Właściwy podmiot i tryb postępowania zależą od rodzaju szkody, gatunku zwierzęcia oraz położenia nieruchomości.
1. Szkody w uprawach i płodach rolnych na terenach wchodzących w skład obwodów łowieckich
Szkody wyrządzone przez dziki w uprawach i płodach rolnych należy zgłaszać właściwemu dzierżawcy lub zarządcy obwodu łowieckiego, którym najczęściej jest koło łowieckie. Zgłoszenie powinno zostać dokonane zgodnie z obowiązującą procedurą szacowania szkód.
2. Szkody na terenach niewchodzących w skład obwodów łowieckich
Zgodnie z art. 50 ustawy – Prawo łowieckie Skarb Państwa odpowiada za określone w ustawie szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne na obszarach niewchodzących w skład obwodów łowieckich.
W przypadkach określonych w art. 50 ustawy odszkodowania wypłacane są ze środków budżetu państwa przez właściwe podmioty. W odniesieniu do szkód objętych art. 50 ust. 1b odszkodowania wypłaca zarząd województwa.
W województwie śląskim informacje dotyczące procedury można uzyskać w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Śląskiego.
Oględzin i szacowania szkód dokonują przedstawiciele podmiotów właściwych do wypłaty odszkodowania, zgodnie z obowiązującymi przepisami.
3. Jak udokumentować i zgłosić szkodę?
W przypadku stwierdzenia szkody należy:
- możliwie szybko wykonać dokumentację fotograficzną;
- dokładnie określić miejsce i zakres zniszczeń;
- ustalić, czy nieruchomość znajduje się w granicach obwodu łowieckiego;
- zgłosić szkodę właściwemu podmiotowi i stosować się do obowiązującej procedury.
Szkodę warto zgłosić niezwłocznie, aby umożliwić jej prawidłowe udokumentowanie oraz przeprowadzenie oględzin zgodnie z właściwymi przepisami.
Nie należy zakładać, że każda szkoda wyrządzona przez dzika podlega automatycznie odszkodowaniu. Możliwość uzyskania rekompensaty zależy od spełnienia przesłanek ustawowych oraz rodzaju i miejsca wystąpienia szkody.
4. Szkody na prywatnych posesjach
Uszkodzenia ogrodzeń, trawników, rabat, przydomowych ogródków i innych elementów prywatnego mienia co do zasady nie są objęte ustawowym trybem wynagradzania szkód łowieckich w uprawach i płodach rolnych. W takich przypadkach warto sprawdzić zakres ochrony wynikający z posiadanej polisy ubezpieczeniowej.
Gmina Miasto Rybnik i Prezydent Miasta Rybnika nie są podmiotami właściwymi do rozpatrywania roszczeń w wyżej wskazanym zakresie.
Działania Miasta i współpraca z właściwymi podmiotami
Miasto monitoruje zgłoszenia mieszkańców dotyczące obecności dzików i analizuje miejsca, w których zwierzęta pojawiają się regularnie. Istotne znaczenie ma ustalanie lokalizacji powtarzających się zdarzeń, ocena charakteru zgłoszeń oraz rozpoznawanie sytuacji, które mogą stwarzać zagrożenie dla mieszkańców.
Działania w zakresie ograniczania problemu wymagają współpracy różnych podmiotów, ponieważ poszczególne zadania należą do różnych kompetencji.
W zależności od charakteru zdarzenia mogą w nie być zaangażowane m.in.:
- Straż Miejska w Rybniku,
- Powiatowe Centrum Zarządzania Kryzysowego w Rybniku,
- Policja,
- dzierżawcy i zarządcy obwodów łowieckich,
- właściwe struktury Polskiego Związku Łowieckiego,
- Nadleśnictwo Rybnik,
- Powiatowy Lekarz Weterynarii w Rybniku.
Straż Miejska może podejmować działania w granicach swoich kompetencji, w tym stosować dostępne środki odstraszające w odpowiednich sytuacjach. Dzierżawcy i zarządcy obwodów łowieckich realizują natomiast zadania związane z gospodarką łowiecką zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Działania podejmowane w konkretnych lokalizacjach powinny uwzględniać charakter i skalę problemu, bezpieczeństwo mieszkańców oraz kompetencje poszczególnych podmiotów.
