O wodzie, norach i przestrzeni w azylu.
Jej codzienność toczy się na styku dwóch światów: lądu i wody. I właśnie ta podwójna tożsamość ma kluczowe znaczenie dla projektowania przestrzeni, w której nutrie mogą żyć w sposób bezpieczny i zgodny ze swoją biologią. Nutrie odłowione z terenów Rybnika trafiają do Nutriowiska – azylu dla zwierząt działającego na podstawie zezwolenia Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska. To miejsce, w którym tworzone są warunki możliwie najbliższe naturalnym, przy jednoczesnym zachowaniu wymogów bezpieczeństwa i przepisów prawa. Każdy element infrastruktury –
od wody, przez domki, po mostki i gałęzie – ma swoje uzasadnienie w obserwacji gatunku.
Woda – naturalne środowisko nutrii
Nutrie są znakomitymi pływakami. Posiadają błony pławne między palcami tylnych łap, potrafią sprawnie nurkować i wytrzymują pod wodą wiele minut. Woda nie jest dla nich dodatkiem do środowiska, ale jego integralną częścią. W naturze nutrie zamieszkują brzegi rzek, jezior i kanałów. Kopią nory w skarpach, budując systemy tuneli z kilkoma wejściami i wyjściami. Główne wyjście często znajduje się tuż przy lustrze wody.
Ich codzienność to przemieszczanie się między norką a akwenem. Również sposób odżywiania jest ściśle związany z wodą. W naturalnych warunkach ich podstawowym pokarmem jest roślinność przybrzeżna, taka jak młode pędy, trawy, sitowie czy pałki wodne. Żerują w pobliżu wody i bardzo często po jedzeniu kierują się właśnie do akwenu. Co istotne, woda pełni u nutrii także funkcję fizjologiczną. Po spożyciu pokarmu bardzo często wypróżniają się w wodzie. Ze względu na budowę anatomiczną i sposób funkcjonowania ich układu pokarmowego proces ten jest dla nich łatwiejszy i bardziej naturalny właśnie w środowisku wodnym. Zwierzęta przetrzymywane bez dostępu do akwenu mogą mieć problemy trawienne i jelitowe. Dlatego w Nutriowisku dostęp do wody jest standardem dla wszystkich zwierząt, które nie mają przeciwwskazań zdrowotnych. Ograniczenia dotyczą jedynie osobników po świeżych zabiegach chirurgicznych, z otwartymi ranami lub problemami zdrowotnymi wymagającymi czasowego wykluczenia z kąpieli.
Sztuczne koryto rzeczne – imitacja natury
Aby możliwie najwierniej odwzorować naturalne warunki życia nutrii, w azylu zbudowano sztuczne koryto rzeczne. Przebiega ono przez liczne kojce, tworząc ciąg wodny umożliwiający zwierzętom nie tylko zanurzenie się, ale także przepłynięcie określonego odcinka. Koryto jest obmurowane i odpowiednio zabezpieczone. Między jego fragmentami znajdują się przegrody umożliwiające jednoczesne korzystanie z wody przez różne grupy zwierząt. Woda jest filtrowana i utrzymywana w stanie zapewniającym bezpieczeństwo sanitarne. Tworzone akweny nie są płytkimi zbiornikami do symbolicznego moczenia łap. Projektowane są tak, aby umożliwiały ruch, pływanie, zanurzenie całego ciała oraz realizację naturalnych zachowań wodnych. To kluczowy element infrastruktury – odpowiedź na biologiczną potrzebę gatunku.
Nory w naturze, domki w azylu
W środowisku naturalnym nutrie budują rozbudowane systemy nor w skarpach. To sieci tuneli z kilkoma wejściami, pozwalające na przemieszczanie się różnymi drogami i dające poczucie bezpieczeństwa. W warunkach azylu nie ma możliwości swobodnego kopania nor.
Teren musi być zabezpieczony również od spodu, aby uniemożliwić przedostanie się zwierząt poza wyznaczony obszar. Dlatego podłoże kojców wyłożone jest płytami betonowymi. Dla komfortu nutrii betonowe podłoże pokryte jest grubą warstwą zrębków drewnianych, tworzących miękką i bardziej naturalną powierzchnię. W większych kojcach zaprojektowano również specjalne „piaskownice” – zagłębienia wypełnione ziemią, zabezpieczone konstrukcyjnie przed podkopaniem. To właśnie tam zwierzęta mogą realizować naturalną potrzebę kopania. Funkcję nor pełnią
w azylu drewniane domki – jedno- i kilkupoziomowe konstrukcje zaprojektowane w oparciu o obserwację zachowań zwierząt.
Wysokość, dwa wejścia i poczucie bezpieczeństwa
Nutrie lubią obserwować otoczenie z podwyższenia. Dlatego domki parterowe mają płaskie dachy pełniące funkcję tarasów, a domki piętrowe wyposażone są w bezpieczne trapy umożliwiające swobodne przemieszczanie się. Początkowo część domków budowano z jednym wejściem, aby poprawić izolację termiczną. Szybko jednak okazało się, że nutrie systematycznie wygryzają drugie wyjście. To naturalny instynkt –
w systemie nor zawsze istnieje alternatywna droga ucieczki. Obecnie domki projektowane są z dwoma wejściami. Takie rozwiązanie znacząco zwiększa poczucie bezpieczeństwa zwierząt.
Relacje społeczne – wspólnota i terytorialność
Nutrie są zwierzętami stadnymi, ale jednocześnie wykazują wyraźne zachowania terytorialne. To połączenie ma ogromne znaczenie przy projektowaniu przestrzeni. W każdym kojcu, nawet najmniejszym, znajduje się kilka domków. To świadome rozwiązanie, które pozwala poszczególnym osobnikom rozgościć się w przestrzeni zgodnie z ich potrzebami. Możliwość wyboru miejsca odpoczynku wspiera unikanie konfliktów i redukuje napięcia. Jednocześnie obserwacje pokazują, że w szczególnie chłodne dni granice terytorialne wyraźnie się zacierają. Wówczas nadrzędna staje się potrzeba ciepła. Nutrie gromadzą się w jednym domku, ściśle do siebie przylegają i ogrzewają nawzajem ciepłem swoich ciał. Dlatego domki mają zróżnicowaną wielkość – część z nich umożliwia odosobnienie, inne pozwalają na przebywanie większej grupy jednocześnie. Taka elastyczność daje zwierzętom wybór, a wybór jest jednym z fundamentów dobrostanu.
Instynkt urządzania przestrzeni
Nutrie nie traktują domków jako gotowych konstrukcji. Traktują je jako bazę do dalszego urządzania. Znoszą do środka ścinki gałęzi, siano, słomę
i patyczki. Tworzą warstwy wyściełające, przearanżowują wnętrze, budują własne „gniazda”. W kojcach regularnie pojawiają się sterty siana czy drobnych gałęzi – bardzo szybko zostają one rozebrane i przetransportowane do wybranych lokalizacji. Możliwość samodzielnego urządzania przestrzeni wzmacnia poczucie bezpieczeństwa. Materiał przesiąknięty zapachem zwierzęcia sprawia, że miejsce staje się bardziej oswojone
i „własne”. Domki są systematycznie czyszczone i uzupełniane świeżym materiałem, ale pozostawia się zwierzętom przestrzeń do decydowania
o ostatecznym kształcie wnętrza.
Tunele, mostki i naturalne elementy
W kojcach znajdują się rury imitujące tunele. Nutrie chętnie z nich korzystają, często przebywając w nich grupowo. Nad wodą budowane są drewniane pomosty i mostki – pełnią funkcję traktów komunikacyjnych, ale również kryjówek. Konary i grube gałęzie drzew stanowią zarówno element wzbogacający środowisko, jak i naturalny materiał do ścierania stale rosnących zębów. W sezonie zimowym do kojców trafiają choinki
i gałęzie iglaste, a w sezonie letnim świeże liściaste konary – pełnią funkcję pokarmową i konstrukcyjną. W części przeznaczonej dla zwierząt wymagających leczenia stosowane są mniejsze konstrukcje z daszkami. Dużą popularnością cieszą się także hamaki – miękkie, podwieszane konstrukcje, w których nutrie odpoczywają i delikatnie się kołyszą. Pod hamakiem powstaje zacieniona przestrzeń przypominająca wnętrze nory. W Nutriowisku trwają prace nad zadaszeniem części azylu. Nutrie są wrażliwe na przemarzanie, szczególnie w obrębie stóp i ogona.
Śnieg i długotrwała wilgoć w niskich temperaturach mogą prowadzić do odmrożeń. Zadaszenie ochroni zwierzęta przed ekstremalnymi warunkami, ułatwi codzienną opiekę i przedłuży żywotność infrastruktury.
Odpowiednia przestrzeń buduje dobrostan
Tworzenie przestrzeni dla nutrii to proces oparty na biologii, obserwacji i doświadczeniu. Nutria nie jest wyłącznie zwierzęciem lądowym ani wyłącznie wodnym – potrzebuje obu tych światów jednocześnie. Dobrostan nie polega na minimum potrzebnym do przetrwania. Polega na umożliwieniu realizacji naturalnych zachowań – pływania, kopania, budowania, wyboru miejsca odpoczynku i regulowania relacji w stadzie.
W przypadku nutrii wszystko zaczyna się od wody i od przestrzeni, która pozwala im być sobą. Fundacja Łapa i Las tworzy tym zwierzętom
w Nutriowisku możliwie optymalne warunki dobrostanu, a współpraca z Fundacją Mushika i Miastem Rybnik dodatkowo wsparła jego rozwój. Dzięki temu możliwe jest nie tylko zapewnienie im środowiska zbliżonego do naturalnego, ale także tworzenie przestrzeni do obserwacji i lepszego zrozumienia ich zachowań.
