Dzięki pozyskanym bezzwrotnym środkom z Funduszy Europejskich oraz budżetu państwa możliwe będzie dokończenie procesu rekultywacji i stworzenie ogólnodostępnej przestrzeni edukacyjno-przyrodniczej, która połączy historię górnictwa z nowoczesnym podejściem do ochrony środowiska.
Miasto Rybnik, które przejęło teren hałdy od Spółki Restrukturyzacji Kopalń w 2023 roku, otrzymało dofinansowanie w wysokości 15 144 564,71 zł na realizację projektu o całkowitej wartości 22 372 120,39 zł. Środki pochodzą z Funduszu Sprawiedliwej Transformacji w ramach programu Fundusze Europejskie dla Śląskiego 2021–2027, działanie „Rekultywacja terenów poprzemysłowych, zdewastowanych, zdegradowanych na cele środowiskowe”. Inwestycja będzie realizowana w latach 2027–2029 w formule „projektuj i buduj”.
Historia hałdy „Rymer” jest nierozerwalnie związana z rozwojem górnictwa węgla kamiennego. Materiał odpadowy był tu składowany niemal od początku działalności kopalni, tworząc od południowej strony trzy stożkowe nasypy. Ostatni, zachowany do dziś stożek został uformowany w latach sześćdziesiątych XX wieku. Po zakończeniu procesu wypalania hałdy rozpoczęto eksploatację wypalonego kamienia, w wyniku czego zniknęły dwa starsze stożki. Zachowana hałda stanowi dziś cenny element krajobrazu przemysłowego Rybnika oraz świadectwo historii górnictwa.
Przyjęta koncepcja zagospodarowania opiera się na harmonijnym połączeniu dwóch równie ważnych aspektów. Pierwszy z nich ma charakter kulturowy – hałda pozostanie świadectwem dawnej eksploatacji węgla kamiennego oraz przemian, jakie działalność górnicza wywarła na krajobraz regionu. Drugi to aspekt przyrodniczy, ukazujący niezwykły proces samorekultywacji terenów poprzemysłowych. Przez lata hałda stała się siedliskiem wielu gatunków roślin, które stopniowo odbudowują zdegradowane środowisko, tworząc unikatowy ekosystem.
Projekt zakłada stworzenie nowoczesnej przestrzeni edukacyjnej prowadzącej od podnóża aż na szczyt hałdy. Ścieżka edukacyjna będzie prezentowała zarówno naturalne procesy sukcesji roślinności, jak i działania wspierające rekultywację prowadzone przez człowieka. Dzięki temu mieszkańcy i turyści będą mogli poznać mechanizmy odradzania się przyrody na terenach poprzemysłowych oraz lepiej zrozumieć znaczenie transformacji regionów pogórniczych. Zakres inwestycji obejmuje kompleksowe zagospodarowanie terenu. Przewidziano oczyszczenie hałdy z porzuconych odpadów, prace związane z ochroną i rozwojem zieleni, ograniczenie ekspansji gatunków inwazyjnych oraz wprowadzenie nowych nasadzeń.
Powstanie również zbiornik retencyjny pomiędzy Parkiem Czempiela a hałdą, który poprawi lokalną gospodarkę wodną i zwiększy bioróżnorodność. U podnóża hałdy wybudowany zostanie pawilon edukacyjny z zapleczem technicznym i toaletami, a także droga wewnętrzna i parking. Powstaną schody terenowe od strony Parku Czempiela oraz sieć ścieżek porządkujących ruch pieszych, zaprojektowanych z uwzględnieniem potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Zaplanowano również budowę wejścia na stożek szczytowy, montaż ławek, koszy na odpady, tablic edukacyjnych, elementów małej architektury, a także oświetlenia ścieżek i iluminacji wybranych elementów zagospodarowania.
Efektem realizacji projektu będzie powstanie do 2029 roku wyjątkowego miejsca, które połączy funkcje edukacyjne, przyrodnicze, rekreacyjne i krajobrazowe. Hałda „Rymer” stanie się przykładem odpowiedzialnej rewitalizacji terenów pogórniczych oraz symbolem sprawiedliwej transformacji regionu. Miejsce przez dziesięciolecia kojarzone z działalnością przemysłową zyska nową funkcję – stanie się przestrzenią dostępną dla mieszkańców, sprzyjającą edukacji, aktywnemu wypoczynkowi i poznawaniu historii oraz przyrody Górnego Śląska.
Realizatorem inwestycji będzie Zarząd Zieleni Miejskiej w Rybniku, który odpowiada za przygotowanie i przeprowadzenie przedsięwzięcia. W oparciu o opracowaną koncepcję zagospodarowania hałdy zostanie zlecone wykonanie szczegółowej dokumentacji projektowej. Następnie inwestycja będzie realizowana w formule „projektuj i buduj”, co pozwoli na sprawne przejście od etapu projektowania do wykonania zaplanowanych prac.
Należy przy tym wyraźnie podkreślić, że przedstawione założenia i wizualizacje stanowią jedynie koncepcję tego, jak ten obszar może wyglądać, a nie ostateczny projekt wykonawczy określający, jak będzie wyglądać w rzeczywistości – autorem tej wstępnej wizji jest pracownia architektoniczna Toprojekt.
