Odpowiedź na powyższe pytania można znaleźć w Nutriowisku w Rybniku, gdzie pod opieką Fundacji Łapa i Las żyje około stu nutrii amerykańskich. Dzięki współpracy z Fundacją Mushika i Miastem Rybnik azyl rozwija się, tworząc przestrzeń zapewniającą zwierzętom dożywotnią opiekę i warunki uwzględniające biologiczne potrzeby ich gatunku.
Codzienna opieka nad tak liczną i zróżnicowaną grupą daje również niezwykłą możliwość poznawania Nutrii jako odrębnych jednostek. Zwierząt o różnych temperamentach, przyzwyczajeniach, upodobaniach i sposobach budowania relacji.
I okazuje się, że w tym świecie jest zaskakująco wiele zachowań, które doskonale znamy z własnego życia.
Bliskość i niezależność – dwie strony nutrzej natury
Nutrie są zwierzętami społecznymi, ale jednocześnie wykazują zachowania terytorialne. Żyją w grupach, nawiązują relacje, pielęgnują nawzajem swoje futra i szukają bezpieczeństwa wśród znajomych osobników. Jednocześnie potrafią zdecydowanie bronić własnej przestrzeni, ulubionego miejsca odpoczynku czy dostępu do określonych zasobów.
Jedne nutrie uwielbiają towarzystwo i kontakt fizyczny, inne wolą zachowywać dystans. Są osobniki odważne, ciekawskie i przebojowe, ale również ostrożne, spokojne i wycofane. Niektóre szybko nawiązują relacje z człowiekiem, podczas gdy inne nawet po wielu miesiącach znajomości wolą obserwować go z bezpiecznej odległości.
Każdy, kto mieszkał z kilkoma psami, kotami czy świnkami morskimi, doskonale zna to zjawisko. Zwierzęta tego samego gatunku, wychowywane nieraz w podobnych warunkach, potrafią diametralnie różnić się zachowaniem.
W Nutriowisku takich indywidualności jest ponad setka. Poznajcie kilka z nich.
Helcia – nutria, która mogłaby być kotem
Helcia, czyli Helena, jest jedną z najbardziej niezwykłych mieszkanek Nutriowiska. W kontakcie z człowiekiem zachowuje się z taką swobodą i naturalnością, że opiekunowie żartobliwie nazywają ją „nutri-kotem”. Potrafi podejść, zaczepić łapką, upomnieć się o głaskanie, pomruczeć z zadowolenia i wygodnie ułożyć się obok człowieka. Szczególnie uwielbia drapanie pod bródką, głaskanie pyszczka i przedniej części ciała.
Jednocześnie ma swoje wyraźne granice. Dotyk po bokach czy w tylnej części ciała potrafi ją zaskoczyć i wywołać napięcie. Nie reaguje agresją, ale jasno pokazuje, że nie każda forma kontaktu odpowiada jej w jednakowym stopniu.
Jest też niezależna. Kiedy ma ochotę na towarzystwo, sama go szuka. Kiedy woli odpocząć, odchodzi w spokojniejsze miejsce. A do tego jest prawdziwą artystką. Wystarczy dać Helci dostęp do akwenu z czystą wodą i porcję sałaty, aby w ciągu kilku minut zwykły zbiornik zamienił się w zielony staw. Helcia część liści zjada, a pozostałe rozkłada na powierzchni wody, tworząc sobie niezwykłą kompozycję. Później z zadowoleniem odpoczywa pośród pływającej zieleni. Widok przywodzi na myśl romantyczne sceny z filmu „Noce i dnie”, ze stawem pełnym lilii wodnych. Tyle że zamiast filmowego bohatera wśród roślin odpoczywa zadowolona nutria.
Kaziczek – nieśmiały obserwator o dwóch obliczach
Kaziczek mieszka w Nutriowisku od roku. Doskonale zna swoich opiekunów, ich głosy i codzienne rytuały. A jednak kontakt z człowiekiem ogranicza do niezbędnego minimum. Jeszcze niedawno na widok opiekunów natychmiast znikał w domku albo chował się w wodzie, pod drewnianymi kłodami. Dziś zdarza mu się już odważnie podejść po kawałek kukurydzy czy inny przysmak, ale gdy tylko zdobędzie smakołyk, szybko wraca do swojej kryjówki.
Ponieważ Kaziczek mieszka z dwoma innymi samcami, Zygmuntem i Władziem, jego zachowanie początkowo budziło niepokój opiekunów. Trudno było ocenić, czy nie jest zdominowany przez kolegów, czy ma swobodny dostęp do pożywienia i czy prawidłowo funkcjonuje w grupie. Postanowiono więc przenieść go na pewien czas do fundacyjnego szpitalika, aby móc dokładniej obserwować jego apetyt, zachowanie i kondycję. I tutaj nastąpiło ogromne zaskoczenie.
Kaziczek, którego w kojcu właściwie nie można było zobaczyć, w szpitaliku okazał się nutrią ciekawską, spokojną, kontaktową i bardzo chętnie przyjmującą głaskanie. Pozwalał się drapać, reagował na obecność opiekunów, jadł z apetytem i zupełnie swobodnie funkcjonował w ich towarzystwie.
Po kilku tygodniach obserwacji wrócił do swojego kojca i niemal natychmiast wrócił również do dawnych zwyczajów. Znów zaczął znikać w domku, unikać bezpośredniego kontaktu i zachowywać bezpieczny dystans wobec człowieka. Dopiero przypadkowa obserwacja pozwoliła opiekunom zobaczyć inne oblicze Kaziczka. Pewnego dnia zastali go odpoczywającego razem z towarzyszami na dachu domku. Leżał zrelaksowany, swobodny i spokojny. Dopiero gdy zorientował się, że w pobliżu pojawili się ludzie, szybko zbiegł do swojej kryjówki.
Kaziczek nie był więc samotnikiem odrzuconym przez grupę. Wśród swoich towarzyszy potrafił funkcjonować zupełnie swobodnie. Dlaczego w szpitaliku zachowywał się inaczej? Być może nieobecność pozostałych samców pozwalała mu swobodniej reagować na człowieka. Być może w grupie przyjmuje bardziej wycofaną pozycję. Jedno jest pewne: zachowanie tego samego zwierzęcia może zmieniać się w zależności od otoczenia i towarzystwa.
Luckuś i Gertruda – towarzyscy asystenci opiekunów
Zupełnym przeciwieństwem Kaziczka jest Luckuś. Do Nutriowiska trafił jako kilkutygodniowy maluch ze złamaną łapką. Dorastał pod troskliwą opieką ludzi, którzy przez pierwsze miesiące jego życia byli dla niego najbliższymi opiekunami.
Dziś Lucky zachowuje się niemal jak domowy pupil. Gdy otwierają się drzwi kojca, zwykle jest jednym z pierwszych, którzy przybiegają na powitanie. Zagląda do wiader z jedzeniem, próbuje na nie wskakiwać, obwąchuje ludzi, wspina się przednimi łapkami na ich nogi i wyraźnie zabiega o uwagę. Uwielbia głaskanie, dotyk i wspólne przebywanie. Nie przeszkadza mu przenoszenie na rękach ani głaskanie grzbietu, czy głowy. W kontakcie z człowiekiem pozostaje rozluźniony i swobodny.
Podobnie zachowuje się Gertruda, choć jej historia jest zupełnie inna. Początkowo, podczas pobytu w szpitaliku, Gertruda sprawiała wrażenie zdystansowanej, nieco obojętnej na obecność człowieka. Jej uwaga skupiała się przede wszystkim na innych nutriach. Dziś, mieszkając w dużej grupie samic, jest jedną z najbardziej towarzyskich mieszkanek kojca. Wita opiekunów przy wejściu, towarzyszy im podczas sprzątania, zagląda do wiader, domaga się głaskania i z zaciekawieniem obserwuje wszystko, co dzieje się wokół.
Ma również swoje drobne pomysły na urozmaicenie codzienności. Potrafi sprytnie przyciągać łapkami liście miskantów rosnących po zewnętrznej stronie ogrodzenia i skubać je przez kraty.
Nelcia – historia niezwykłego zaufania
Nie wszystkie historie mieszkańców Nutriowiska są lekkie i zabawne. Nelcia przez blisko dziesięć lat żyła w nielegalnej hodowli gryzoni, w betonowym ogrodzeniu, bez własnego domku i dostępu do akwenu. Schronienia szukała pod regałami z klatkami innych zwierząt.
Kiedy po interwencji trafiła pod opiekę Fundacji Łapa i Las, prowadzącej Nutriowisko, była zwierzęciem bardzo nieufnym i unikającym kontaktu z człowiekiem. Po obowiązkowym zabiegu sterylizacji pojawiły się poważne komplikacje. Rozwinął się ropień, konieczna była kolejna operacja ratująca życie, a następnie wielomiesięczne leczenie i rehabilitacja. Właśnie podczas tego trudnego okresu wydarzyło się coś, co zaskoczyło zarówno opiekunów, jak i lekarzy weterynarii.
Podczas jednej z pierwszych wizyt kontrolnych po operacji okazało się, że rana wymaga głębokiego oczyszczenia. Był to zabieg potencjalnie bardzo nieprzyjemny dla zwierzęcia. Nelcia, przytulona do opiekuna, pozostawała jednak tak spokojna, że lekarka mogła wykonać niezbędne czynności bez konieczności farmakologicznego uspokojenia zwierzęcia. Jej opanowanie i współpraca wywołały ogromne zdumienie. Tak samo przebiegały kolejne tygodnie wymagającego leczenia: oczyszczanie rany, dezynfekcja, opatrunki i podawanie leków.
Nie sposób stwierdzić, co dokładnie wpłynęło na zmianę jej zachowania. Wiadomo jednak, że w trakcie intensywnej opieki Nelcia zaczęła nawiązywać coraz bliższy kontakt z ludźmi. Dzisiaj jest spokojną, pogodną nutrią, która sama podchodzi do opiekunów, zaczepia ich i zabiega o uwagę.
Jednocześnie zachowała bardzo silną potrzebę własnej przestrzeni. Nelcia nie toleruje bezpośredniego towarzystwa innych nutrii i zdecydowanie broni swojego terytorium. Dlatego mieszka w osobnym kojcu, gdzie może spokojnie odpoczywać, korzystać z kąpieli, jeść i obserwować sąsiadki zza ogrodzenia.
Agata – spokojna siła, która łączy stado
W społeczności nutrii ważne są nie tylko indywidualne temperamenty, ale również relacje i nieformalne hierarchie. Szczególną postacią w Nutriowisku jest Agata, jedna z pierwszych mieszkanek azylu.
Agata trafiła do Nutriowiska razem ze swoimi dziećmi, z którymi dzieli przestrzeń. Obecnie zdążyły już dorosnąć, a niektóre nawet przerosły matkę. Mimo to w codziennym życiu grupy nadal można dostrzec jej wyjątkową rolę. Jest spokojna, opanowana i pewna siebie. To właśnie ona pierwsza podchodziła do opiekunów, pokazując młodym, że obecność człowieka, przyjmowanie przysmaków czy głaskanie nie muszą wiązać się z zagrożeniem. Dorosłe dzieci nadal chętnie przebywają w jej pobliżu, choć każde ma własne zajęcia i upodobania.
O sile ich więzi opiekunowie przekonali się szczególnie wyraźnie, kiedy Agata wróciła po kilkutygodniowym leczeniu w szpitaliku. Powitanie było niezwykłe. Jej dzieci przyjęły ją z wyraźnym zainteresowaniem: mruczały, zbliżały pyszczki, dotykały się noskami i nawiązywały kontakt. Opiekunowie Nutriowiska nie kryli na ten widok wzruszenia.
Przyjaźń, przywiązanie i puste miejsce po Brownie
Nutrie potrafią tworzyć niezwykle bliskie relacje. Widać to podczas wspólnego odpoczynku, wzajemnego pielęgnowania futra i codziennych posiłków.
Szczególnie bliskie więzi łączyły Brownie z jej siostrą Różyczką. Różyczka często pielęgnowała futerko Brownie i spędzała z nią czas. Obie funkcjonowały w zgodnej grupie z innymi samicami, wśród których silną więź tworzyły również Eddie i Nutka. Kiedy Brownie odeszła, opiekunowie zaobserwowali zmianę w zachowaniu Różyczki. Przez kilka dni częściej przebywała samotnie, wycofywała się z bliskiego kontaktu z towarzyszkami i chowała w swojej ulubionej kryjówce.
Nie sposób jednoznacznie określić, jak przeżywała utratę siostry. Trudno było jednak nie zauważyć, że jej codzienne zachowanie wyraźnie się zmieniło. Szczególnie wzruszająca była jedna ze scen podczas karmienia. Zwierzęta usiadły obok siebie, tak jak robiły to wcześniej. Tyle że tym razem pomiędzy nimi pozostała przestrzeń, w której zwykle znajdowała się Brownie.
Dla opiekunów widok tego pustego miejsca stał się przejmującym obrazem nieobecności jednej z mieszkanek. Dziś Różyczka nadal pielęgnuje futerka swoich towarzyszek, między innymi Dusi i Nutki.
Pipi – stanowcza pani własnego domku
A jeśli ktoś nadal sądzi, że Nutrie są zwierzętami cichymi i niepozornymi, powinien poznać Pipi. Ta piękna, rudowłosa samica przyjechała do Nutriowiska razem z pięcioma innymi Nutriami z Łodzi. Początkowo opiekunowie znali przede wszystkim charakterystyczne mruczenie tych zwierząt. Tymczasem Pipi zaprezentowała zupełnie inny repertuar dźwięków.
Kiedy któraś z towarzyszek próbowała zbliżyć się do zajętego przez nią domku, Pipi potrafiła wydać tak donośny, przenikliwy krzyk, że opiekunowie biegli sprawdzić, czy nie doszło do poważnej bójki. Na miejscu zastawali jednak zaskakująco spokojny obrazek. Pipi siedziała we własnym domku, żadna nutria jej nie atakowała, a potencjalna intruzka znajdowała się na zewnątrz.
Krzyk był ostrzeżeniem. Dla podkreślenia swojego stanowiska Pipi potrafiła dodatkowo przyjąć obronną postawę, unieść przednie łapki i wymachiwać nimi niczym mały kangur. Przekaz był wyjątkowo czytelny: teraz nie życzy sobie gości. Z czasem opiekunowie nauczyli się rozpoznawać te charakterystyczne odgłosy i przestali reagować na każdy krzyk jak na sygnał alarmowy.
Co ciekawe, ostatnio Pipi stała się wyraźnie cichsza, szczególnie po przeprowadzce do kojca z dostępem do fragmentu rzeki. Być może lepiej poznała swoje towarzyszki, a grupa wypracowała bardziej stabilne zasady korzystania ze wspólnej przestrzeni.
Pipi pozostaje jednak Pipi – nutrią, która potrafi niezwykle ekspresyjnie komunikować własne granice.
Małe inżynierki, kolekcjonerzy misek i mistrzowie relaksu
Indywidualność Nutrii ujawnia się nie tylko w relacjach, ale również w sposobie korzystania z otoczenia. W Nutriowisku wiele zwierząt samodzielnie urządza swoje domki. Agata i jej dzieci otrzymują siano oraz gałęzie ułożone w jednym miejscu, a następnie same przenoszą materiał, znoszą go do kryjówek i przygotowują sobie przestrzeń do odpoczynku. Dlatego opiekunowie nie układają im wszystkiego w domkach. Pozostawiają zwierzętom możliwość decydowania o sposobie zagospodarowania własnego miejsca.
Podobnie wygląda sytuacja z gałęziami układanymi nad wodą. Część zostaje przeniesiona, część trafia do rzeki, a część po pewnym czasie pojawia się zupełnie gdzie indziej. Nutrie potrafią również wykorzystywać przygotowane specjalnie dla nich miejsca do kopania, gdzie latem chętnie tworzą zagłębienia w ziemi i odpoczywają całymi grupami.
Zdarza im się nawet samodzielnie modyfikować wyposażenie. W jednym z kojców opiekunowie przygotowali wielopoziomowy drewniany domek, żartobliwie nazywany „familokiem”. Budynek miał wygodne wejście i ganek, ale zwierzętom najwyraźniej brakowało jeszcze jednej drogi wyjścia. Postanowiły więc wykonać ją samodzielnie, wygryzając dodatkowy otwór.
Osobną kategorię stanowią kolekcjonerzy.W mniejszych kojcach opiekunowie regularnie szukali miseczek, które tajemniczo znikały z miejsc karmienia. Odnajdywały się później w wodzie albo w domkach, gdzie jedna nutria potrafiła zgromadzić trzy lub cztery naczynia. Jakby urządzała własną kolekcję przedmiotów kojarzących się ze smacznym jedzeniem.
Sto charakterów, ale jedna wspólna potrzeba – być sobą
Im dłużej opiekunowie Nutriowiska obserwują swoich podopiecznych, tym wyraźniej dostrzegają, jak wiele zależy od indywidualnego temperamentu, doświadczeń, otoczenia i składu grupy.
Nie ma jednego wzorca nutriego charakteru. Podobnie jak nie ma jednego wzorca charakteru psa, kota czy człowieka. Oczywiście Nutrie pozostają dzikimi zwierzętami o potrzebach właściwych swojemu gatunkowi, jednak ich zdolność do budowania relacji, uczenia się, komunikowania własnych potrzeb i dostosowywania zachowania do sytuacji zasługuje na uwagę i szacunek.
Właśnie dlatego w Nutriowisku tak istotne jest uwzględnianie nie tylko ogólnych potrzeb biologicznych gatunku, ale także możliwości wyboru i indywidualnych preferencji mieszkańców.
Dzięki współpracy Fundacji Łapa i Las z Fundacją Mushika i Miastem Rybnik powstaje i rozwija się przestrzeń, w której około stu takich indywidualnych historii może mieć swój dalszy ciąg – w warunkach dożywotniej opieki, bezpieczeństwa i poszanowania potrzeb zwierząt.
A jeśli chcesz wesprzeć działania Nutriowiska i pomóc w rozwoju tego wyjątkowego miejsca, zajrzyj na stronę Nutriowiska. Każda pomoc się liczy – od bezpośrednich działań wolontariackich, przez wirtualne adopcje i udział w zbiórkach, po pomoc rzeczową.
